صنعت تایر کشور در ماههای اخیر همانند بسیاری از صنایع دیگر تحت تأثیر مجموعهای از تحولات اقتصادی و منطقهای قرار گرفته است. افزایش هزینههای تولید، محدودیتهای زنجیره تأمین، مشکلات لجستیکی، نوسانات ارزی و چالشهای تأمین مواد اولیه، شرایط متفاوتی را پیش روی تولیدکنندگان قرار داده است. با این حال، فعالان این صنعت تلاش کردهاند ضمن حفظ پایداری تولید، از توقف خطوط و آسیب به اشتغال جلوگیری کنند.
در همین راستا با دکتر هادی امیرشقاقی، مدیرعامل شرکت ایران تایر، درباره وضعیت فعلی صنعت، چالشهای پیش رو و برنامههای توسعهای این شرکت به گفتوگو نشستیم.
آقای دکتر، وضعیت صنعت تایر کشور در ماههای اخیر تحت تأثیر شرایط منطقهای و اقتصادی قرار گرفته است. ارزیابی شما از شرایط حاکم بر صنعت چیست؟
پیش از پاسخ به این سؤال، مایلم به یک نکته مهم اشاره کنم. صنعت تایر ایران حاصل چند دهه سرمایهگذاری، انتقال دانش، تجربهاندوزی و تلاش هزاران نفر از متخصصان و فعالان این حوزه است. امروز این صنعت به سطحی از توان فنی و تولیدی رسیده که بخش عمده نیاز کشور را تأمین میکند و در برخی حوزهها نیز توان حضور در بازارهای صادراتی را دارد.
به اعتقاد من، صنعت تایر ایران طی سالهای گذشته مسیر قابل توجهی را طی کرده و امروز محصولات تولیدی کشور از نظر کیفیت، ایمنی و عملکرد، قابل رقابت با بسیاری از محصولات موجود در بازار هستند. البته همچنان ظرفیتهای فراوانی برای ارتقای فناوری، توسعه محصولات جدید و افزایش بهرهوری وجود دارد و این مسیر باید ادامه پیدا کند.
اما در پاسخ به سؤال شما باید بگویم که صنعت تایر طی یک سال گذشته با مجموعهای از چالشهای همزمان مواجه بوده است. از یک سو شاهد رشد قابل توجه هزینههای تولید در بخشهایی مانند مواد اولیه، انرژی، حملونقل و دستمزد بودهایم و از سوی دیگر، تحولات منطقهای و اختلالات ایجادشده در زنجیره تأمین و لجستیک، فشار مضاعفی بر تولیدکنندگان وارد کرده است.
در برخی مواد اولیه نظیر LDPE، PVC و برخی مواد شیمیایی، افزایش قیمتها بسیار فراتر از نرخهای عمومی اقتصاد بوده است. در چنین شرایطی طبیعی است که فاصله میان رشد هزینههای تولید و امکان تعدیل قیمت فروش، فشار مضاعفی بر بنگاههای تولیدی وارد کند.
در عین حال باید توجه داشت که دغدغه نهادهای تنظیمگر نیز حفظ ثبات بازار و حمایت از مصرفکننده است. به نظر میرسد در شرایط فعلی بیش از هر زمان دیگری نیازمند ایجاد توازن میان استمرار تولید و حفظ قدرت خرید مصرفکننده هستیم؛ زیرا هر دو هدف در نهایت مکمل یکدیگرند. مسئله دیگری که صنعت تایر با آن مواجه است، تأثیر این شرایط بر سرمایهگذاریهای توسعهای است. زمانی که بنگاهها بخش عمده توان خود را صرف مدیریت هزینهها و تأمین نقدینگی جاری میکنند، طبیعتاً منابع کمتری برای توسعه فناوری، افزایش ظرفیت و اجرای طرحهای جدید باقی میماند. از این رو، حفظ پویایی صنعت نیازمند توجه همزمان به مسائل جاری و افق بلندمدت توسعه است.
به نظر شما برای افزایش تابآوری صنعت تایر در شرایط فعلی چه اقداماتی ضروری است؟
واقعیت این است که در دوره پس از جنگ و تحولات اخیر، تقریباً همه شرکتهای تولیدی تلاش کردهاند متناسب با شرایط جدید، مدل مدیریت تولید خود را بازنگری کنند. یکی از راهکارهایی که در بسیاری از بنگاهها مورد استفاده قرار گرفت، مدیریت سطح تولید متناسب با وضعیت تأمین مواد اولیه بود. هدف از این اقدام نه کاهش فعالیت، بلکه حفظ پایداری تولید، جلوگیری از افت کیفیت محصولات و صیانت از نیروی انسانی بود.
امروز دو دغدغه اصلی در صنعت وجود دارد؛ نخست اطمینان از تأمین پایدار مواد اولیه و دوم حفظ کیفیت محصولات. تولیدکنندگان تلاش میکنند ضمن عبور از این مقطع، کیفیت تولید را قربانی شرایط مقطعی نکنند.
در حوزه لجستیک نیز با ابهامات قابل توجهی روبهرو هستیم. پیش از این بخش عمدهای از واردات مواد اولیه و تجهیزات از طریق بنادر انجام میشد، اما تحولات اخیر موجب شده فعالان اقتصادی به دنبال مسیرهای جایگزین باشند. این مسیرها در حال بررسی و آزمون هستند، اما هنوز نمیتوان درباره کارایی بلندمدت آنها با قطعیت اظهارنظر کرد.
در بخش مواد اولیه داخلی نیز برخی مجتمعهای تأمینکننده با محدودیتهایی مواجه شدند و بخشی از نیاز بازار از محل ذخایر موجود تأمین شد. خوشبختانه تاکنون کمبود بحرانی در این زمینه ایجاد نشده و امیدواریم ظرفیت تولید این واحدها هرچه سریعتر به شرایط عادی بازگردد.
موضوع سرمایه در گردش تا چه اندازه به یک چالش جدی برای صنعت تبدیل شده است؟
به نظر من یکی از مهمترین چالشهای فعلی صنعت، مسئله سرمایه در گردش است.
افزایش قیمت مواد اولیه، رشد هزینههای دستمزد، حملونقل و سایر نهادههای تولید باعث شده نیاز بنگاهها به نقدینگی به شکل قابل توجهی افزایش پیدا کند. در بسیاری از موارد، هر بار خرید مواد اولیه به منابع مالی بسیار بیشتری نسبت به گذشته نیاز دارد.
از سوی دیگر، تأمین مالی نیز آسان نیست. نظام بانکی محدودیتهای خاص خود را دارد و بازار سرمایه نیز در ماههای گذشته با شرایط ویژهای روبهرو بوده است. در نتیجه، مدیریت نقدینگی به یکی از مهمترین موضوعات صنعت تبدیل شده است.
در چنین شرایطی انتظار تولیدکنندگان این است که در سیاستگذاریها، موضوع پایداری تولید و حفظ ظرفیتهای صنعتی کشور نیز مورد توجه قرار گیرد؛ زیرا استمرار تولید در نهایت به نفع اقتصاد ملی، اشتغال و مصرفکننده خواهد بود.
عامل دیگری که در این دوره بر تولید اثر گذاشت، شرایط حضور نیروی انسانی در محیط کار بود. در برخی مقاطع به دلیل ملاحظات ایمنی، ناچار شدیم بخشی از شیفتهای کاری را تعدیل کنیم یا برخی روزهای کاری را کاهش دهیم. همین موضوع نیز بر سطح تولید ماههای پایانی سال و ابتدای سال جاری اثرگذار بود.
در خصوص قیمتگذاری و شرایط بازار تایر، نگاه شما چیست؟
در حوزه تایرهای بایاس، سازوکارهای موجود تا حد زیادی از طریق انجمن صنفی مدیریت میشود، اما در بخش تایرهای رادیال همچنان موضوع قیمتگذاری یکی از مسائل مورد بحث صنعت است.
واقعیت این است که هزینههای تولید طی ماههای اخیر رشد محسوسی داشته است. از سوی دیگر، بخش عمده مواد اولیه و نیازهای ارزی صنعت با نرخهای متعارف بازار تأمین میشود و فشارهای ناشی از افزایش هزینههای انرژی، حملونقل و لجستیک نیز بر این شرایط افزوده شده است.
در چنین فضایی، انتظار صنعت این است که در تصمیمگیریها، واقعیتهای تولید نیز در کنار سایر ملاحظات مورد توجه قرار گیرد. طبیعتاً هیچ تولیدکنندهای خود را خارج از چارچوبهای قانونی نمیداند و صنعت تایر نیز همواره تلاش کرده از طریق انجمنها و تشکلهای تخصصی، دیدگاهها و دغدغههای خود را به مراجع تصمیمگیر منتقل کند.
به اعتقاد من، هرچه تصمیمات اقتصادی با نگاه بلندمدتتری اتخاذ شوند، امکان حفظ سرمایهگذاری، ارتقای فناوری و استمرار تولید نیز بیشتر خواهد شد.
برخی فعالان بازار معتقدند رشد قیمت تایر میتواند به کاهش تقاضا منجر شود. ارزیابی شما چیست؟
طبیعی است که در شرایط تورمی، اولویتهای مصرفکنندگان نیز تغییر میکند. وقتی سهم خوراک، مسکن و سایر هزینههای ضروری در سبد خانوار افزایش پیدا میکند، رفتار مصرفی نیز متفاوت میشود.
با این حال، تاکنون کاهش معناداری در تقاضای مصرفی مشاهده نکردهایم. البته بخشی از تقاضای موجود نیز ممکن است ناشی از رفتارهای غیرمصرفی یا نگاههای سرمایهای باشد که در بسیاری از بازارها دیده میشود.
یکی از راهکارهایی که میتواند به شفافتر شدن بازار کمک کند، توسعه شبکههای عرضه مستقیم است. ایران تایر نیز در سالهای اخیر تلاش کرده از طریق ایجاد و توسعه مراکز عرضه مستقیم، ارتباط نزدیکتری با مصرفکننده نهایی برقرار کند و سهم واسطهگری در بازار را کاهش دهد.
وضعیت تأمین انرژی را چگونه ارزیابی میکنید؟
موضوع انرژی طی سالهای اخیر به یکی از چالشهای مهم بخش تولید تبدیل شده است و به نظر میرسد امسال نیز این مسئله ادامه داشته باشد. برای کاهش اثرات این موضوع، شرکتها به سمت راهکارهایی مانند قراردادهای دوجانبه خرید برق، استفاده از منابع جایگزین و برنامهریزی دقیقتر تولید حرکت کردهاند. این راهکارها هزینههایی را به تولید تحمیل میکنند، اما در شرایط فعلی برای حفظ استمرار فعالیت ضروری هستند.
تشکیل انجمن جدید زنجیره صنعت تایر را چگونه ارزیابی میکنید؟
به نظر من تشکیل این انجمن اتفاق مثبتی برای صنعت است.
ویژگی مهم این تشکل آن است که صرفاً محدود به تولیدکنندگان تایر نیست و بخشهای مختلف زنجیره ارزش از جمله تولیدکنندگان مواد اولیه، ماشینسازان، قالبسازان و سایر فعالان صنعت را نیز در بر میگیرد. این نگاه جامع میتواند به طرح بهتر مسائل صنعت و یافتن راهکارهای مؤثرتر کمک کند. در کنار انجمن صنفی صنعت تایر، این تشکل نیز میتواند نقش مهمی در همافزایی و انتقال دیدگاههای صنعت به نهادهای تصمیمگیر ایفا کند.
در پایان، درباره برنامهها و تحولات ایران تایر توضیح بفرمایید.
ایران تایر یکی از باسابقهترین شرکتهای صنعت تایر کشور است و همواره تلاش کرده در کنار حفظ سهم بازار، مسیر توسعه و ارتقای کیفیت را نیز دنبال کند. در دو سال گذشته، علاوه بر موضوع تولید، توجه ویژهای به توسعه سرمایه انسانی، بهبود زیرساختها، ارتقای فضای کاری و افزایش همدلی و مشارکت سازمانی داشتهایم. اعتقاد ما این است که توسعه تنها به افزایش ظرفیت تولید محدود نمیشود و باید در همه ابعاد سازمان دنبال شود.
در حوزه توسعه نیز پروژه سمنان یکی از مهمترین برنامههای شرکت است. این پروژه که از سال ۱۳۹۷ آغاز شده، در سالهای اخیر شتاب بیشتری گرفته و فاز نخست آن در بخش کامپاند به بهرهبرداری رسیده است. همچنین تأمین ماشینآلات و فناوریهای مورد نیاز فازهای بعدی نیز در حال انجام است.هدف ما دستیابی به ظرفیت تولید سالانه ۱۱ هزار تن در مجتمع سمنان است و دانش فنی و تجربه ارزشمند مجموعه تهران نیز در این پروژه به کار گرفته خواهد شد.
در بخش تولید نیز ایران تایر در سال ۱۴۰۳ موفق شد از مرز ۳۰ هزار تن تولید عبور کند. برنامه ما برای سال ۱۴۰۴ دستیابی به رکوردی بالاتر و عبور از سطح ۳۱ هزار تن بود و روند تولید نیز تا پیش از وقوع جنگ نشان میداد که این هدف دستیافتنی است. با این حال، شرایط ناشی از جنگ و اختلالات ایجادشده در زنجیره تأمین و تولید، مانع تحقق کامل این برنامه شد و تولید در سطح ۲۸ هزار و ۵۰۰ تن به پایان رسید.
با وجود این، نگاه ما همچنان توسعهمحور است. معتقدیم صنعت تایر ایران از ظرفیتهای ارزشمندی برخوردار است و اگر شرایط باثباتتری در حوزه تأمین مواد اولیه، انرژی و سرمایهگذاری فراهم شود، میتواند نقش پررنگتری در تأمین نیاز داخل و حضور در بازارهای منطقهای ایفا کند. ایران تایر نیز در همین مسیر، توسعه، کیفیت، بهرهوری و سرمایه انسانی را به عنوان چهار محور اصلی حرکت خود دنبال خواهد کرد.