نگاهی به وضعیت بازار تایر کشور از وضعیت متفاوتی در مقایسه با سال های گذشته حکایت دارد که این شرایط در نوع خود بیسابقه است و تحلیل جدیدی را درباره بازار ارایه می کند.
نگاهی به سال های ۱۴۰۱ و ۱۴۰۲ بازار تایر نشان می دهد رشد هزینه های تولید از یک سو و پافشاری دولت بر عدم افزایش قیمت های کارخانه از سوی دیگر، در کنار ناترازی در بخش تولید که به کاهش سطوح عرضه منتهی شد، ولع مصرف کنندگان واقعی و کاذب را برای خرید تایرهای دولتی افزایش داد و همین امر به فساد گسترده ای در سطوح خرد و عمده فروشی در بازار منجر شد که از جمله می توان به ایجاد بازار سیاه و احتکار و تبدیل شدن تایر به یک کالای سرمایه ای اشاره کرد.
در آن دوره دولت با تعیین قیمت های دولتی شرایطی را حاکم کرد که مصرف کنندگان از ترس افزایش بیشتر قیمت از سهمیه خود با استفاده از کارت ملی استفاده کرده و قطعا برای خرید دو حلقه تایر خود اقدام می کردند ولو این که به آن نیازی نداشتند.
این وضعیت به مرور زمان و با همت تولیدکنندگان داخلی و یک میلیارد دلار واردات تایر خارجی مهار شد، اما به نظر می رسد دور دوم این عدم تعادل ها با شکل و شمایلی جدید بروز کرده است.
بر اساس گزارش های میدانی لاستیک پرس و گفتگو با فعالان بازار در تهران و شهرستان های مختلف از شمال گرفته تا غرب کشور، همگی متفق القول به افزایش قیمت اذعان کرده و معتقدند این روند افزایشی برخلاف دوره قبل، منجر به تقاضای کاذب در بازار نشده است.
به عقیده آنها دو دلیل برای این امر قابل ذکر است؛ نخست آن که افزایش قیمت کارخانه ای تایر در ماه های گذشته، مانع از ایجاد شکاف قیمت بین کارخانه و بازار شده و در نتیجه خرید و فروش تایر به عنوان یک کالای سرمایه ای مقرون به صرفه نیست و دوم این که قدرت خرید مردم در حال حاضر میل به خرید و تعویض غیرضروری و حتی ضروری تایر را کاهش داده است.
یکی از فعالان بازار تایر از منطقه غرب کشور در گفتگو با لاستیک پرس می گوید: وضعیت اقتصادی مردم در شهرستان ها مناسب نیست و بیشتر به فکر امرار معاش روزانه خود هستند و توان خرید تایر ده میلیونی ندارند. او می گوید وقتی قیمت تایر به حدی بالاست که مصرف کننده توان خرید ندارد، نگران قیمت های بالاتر هم نیست و برای او تفاوتی ندارد تایر ده میلیون تومان باشد یا ۱۵ میلیون تومان.
به گفته وی در حال حاضر مردم برای خرید یک شانه تخم مرغ که نیاز روزانه آنهاست بیشتر نگران هستند و تلاش می کنند سپری در برابر افزایش قیمت کالاهای اساسی بیابند و تایر دیگر یک کالای ضروری نیست و حتی برخی مصرف کنندگان با تایرهای کاملا صاف که به سیم رسیده در حال تردد در خیابان ها و جاده ها هستند که خطرات جانی برای آنان به همراه دارد، اما قدرت خرید ندارند.
وی افزود: برخی به دنبال تایرهای دست دوم هستند و اگر زمانی مصرف کنندگان تایرهای ۶۰ درصد خارجی برای اتومبیل های خود خریداری می کردند اکنون تایرهای ایرانی مستعمل تقاضا می کنند.
وی با انتقاد از کیفیت تایرهای ایرانی نیز گفت: برخی تایرها به حدی بی کیفیت هستند که به جای چهار سال باید در عرض دو سال تعویض شوند و این امر نیز معضلی جدی برای طبقه کم درآمد جامعه است که نشان می دهد فشارهای موجود روی تولیدکنندگان روی کیفیت هم اثر گذاشته است.
به گفته این فعال بازار، در حال حاضر سهمیه عمده فروشان هم کاهش یافته و در پی جنگ و کاهش دسترسی به مواد اولیه و افت تولید، سبدهای ما نصف شده است.
این گفته ها در شرایطی است که واردکنندگان نیز با انتقاد از شرایط موجود می گویند کاهش ارز تخصیصی به واردات باعث شده موجودی بازار کاهش یابد، اما امکان افزایش قیمت ها از یک جایی به بعد ممکن نیست و در نتیجه بازار وارد فاز رکود تورمی می شود که به نظر می رسد در حال حاضر این شرایط ایجاد شده باشد.
دبیر انجمن واردکنندگان تایر در این باره با اشاره به چالشهای واردکنندگان تایر در تامین نیاز بازار اخیرا اعلام کرده است که علیرغم تاکید وزارت صمت بر رفع محدودیتهای ثبت سفارش و واردات در شرایط خاص فعلی، اما واردکنندگان تایر همچنان به دلیل مشکلات ناشی از سامانه جامع تجارت و سیاست بهینه سازی مصرف ارز با محدودیتهایی در فرآیند واردات مواجه هستند.
محمدرضا میرعابدینی درباره وضعیت تایرهای وارداتی موجود در گمرکات بیان کرد: آن بخش از تایرهای وارداتی که نیاز به ویرایش و یا تمدید ثبت سفارش در سامانه جامع تجارت ندارند امکان ترخیص از گمرکات را داشته، اما عمده تایرهای وارداتی که ترخیص آنها نیازمند تمدید و ویرایش ثبت سفارش است، به دلیل عدم همکاری وزارت صمت هنوز از گمرکات خارج نشدهاند.
وی با انتقاد از سیاست بهینه سازی مصرف ارز تصریح کرد: متاسفانه سهمیه ارزی بسیاری از واردکنندگان به سبب این سیاست ارزی به یک دهم کاهش پیدا کرده و وزارت صمت نیز نسبت به این موضوع اظهار بی اطلاعی میکند.
موضوعات فوق الذکر به خوبی حکایت از تغییر وضعیت بازار تایر در خلال چند سال اخیر و اثرگذاری عمیق شرایط اقتصاد کلان کشور از یک سو و قدرت خرید عمومی جامعه از سوی دیگر بر بازار تایر دارد که مشخص نیست قرار است در آینده با چه رویکردی اصلاح شود و یا در صورت عدم اصلام این وضعیت احتمال دارد این بازار در کنار سایر بخش های اقتصادی و بازارهای کشور به کدام سمت و سو حرکت کند.