یکی از ظرفیت های مغفول در صنایع ایرانی به صورت عام و صنعت تایر در این نوشتار به صورت خاص، استفاده از انرژی خورشیدی جهت عبور از وضعیت کاهش تولید برق در فصول گرم سال است که در خلال سال های گذشته به معضلی جدی برای این صنعت تبدیل شده است.
به گزارش لاستیک پرس نگاهی به صورت های مالی فعالان صنعت تایر نشان می دهد معمولا با فرا رسیدن فصول گرم سال میزان تولید این شرکت ها با روندی نوسانی و با میل به کاهش روبرو است که البته در دو سال گذشته این چالش به فصل زمستان نیز سرایت کرده و با کاهش سهمیه سوخت گاز و یا سایر سوخت های جایگزین، مشکلات تشدید شده اند.
امروزه شرکت های بزرگ دنیا از فناوری های متعدد برای تامین برق و انرژی مورد نیاز خود استفاده می کنند؛ ظرفیت هایی که برخی از آنها برای تولیدکنندگان هزینه چندانی ندارد اما در اولویت آنها قرار ندارد.
صنعت تایر یکی از صنایع بسیار انرژی بر محسوب می شود که بین ۱۲ تا ۱۵ درصد از کل هزینه های تولید را به خود اختصاص می دهد. یکپارچه سازی انرژی خورشیدی مزایای قابل توجهی از نظر هزینه و پایداری را هم برای تولیدکنندگان تایر در مقیاس های بزرگ و کوچکتر ارائه می دهد.
از مزایای کلیدی استفاده از انرژی خورشیدی در این صنعت می توان به کاهش هزینه های برق در تولید تایر اشاره کرد؛ پنل های خورشیدی می توانند هزینه های برق را تا ۳۰ درصد برای سازندگان تایر کاهش دهند و به طور قابل توجهی یکی از بالاترین هزینه های عملیاتی تکرارشونده آنها را کاهش دهند.
مزیت دیگر، امکان ذخیره طولانی مدت انرژی است. تاسیسات خورشیدی معمولاً عمری بین ۲۵ تا ۳۰ سال دارند و چندین دهه کاهش قبوض آب و برق و عایق را در برابر افزایش قیمت انرژی فراهم می کنند.
پنل های خورشیدی کارخانه دیتون نوکیان تایر از سال ۲۰۲۱ تاکنون بیش از پنج گیگاوات ساعت تولید کرده که در مصرف انرژی معادل بیش از دو میلیون پوند زغال سنگ و بیش از یک میلیون مایل رانندگی با وسیله نقلیه مسافربری صرفه جویی می کند.
استفاده از مشوق ها و کمک های مالی دولتی را هم باید به این مزایا افزود. بسیاری از تأسیسات تا حدی از طریق کمک های مالی دولتی، تخفیف ها و اعتبارات مالیاتی تأمین می شوند که هزینه های سرمایه اولیه را کاهش می دهد و دوره های بازپرداخت را تسریع می کند. به عنوان مثال می توان به کمک های مالی فدرال، اعتبارات مالیاتی ایالتی و برنامه های کمک به تامین انرژی مورد نیاز روستاها در ایالات متحده اشاره کرد. در ایران نیز دولت اعلام کرده در صورتی که تولیدکنندگان ۸۵ درصد از انرژی مورد نیاز خود را تامین کنند، باقی آن را دولت تضمین می کند.
نکته قابل ذکر در این رابطه آن است که فناوریهای تولید الکتریسیته از خورشید به دو دسته فتوولتائیک و حرارتی تقسیم میشوند. در این میان، فناوری فتوولتائیک از رشد بیسابقهای برخوردار بوده و قطعا پیشرو است. در این روش، از صفحات بزرگی استفاده میشود که انرژی خورشید را جذب و جریان مستقیم برق تولید میکنند. لازم است برای اتصال به شبکه و مصرف، انرژی تولیدشده، توسط مبدلهایی به برق متناوب تبدیل شود. در سالهای اخیر، هزینه نصب و راهاندازی نیروگاههای خورشیدی به روش فتوولتائیک کاهش چشمگیری داشته و این عامل باعث شده است تا رشد قابلتوجهی در نصب و بهرهبرداری از این نیروگاهها رخ دهد.
در سال ۲۰۱۰ هزینه احداث هر کیلووات برق خورشیدی از نوع فتوولتائیک برابر با ۴۷۳۱دلار بود که این رقم در سال ۲۰۲۰ به ۸۸۳دلار رسید. میزان ظرفیت نصبشده در جهان نیز از رقم ۴۰هزار مگاوات در سال ۲۰۱۰ به ۷۷۳هزار مگاوات در سال ۲۰۲۰ رسیده است که نشان از رشد بالایی دارد. علاوه بر این، در بازه زمانی یادشده، بازده پنلهای خورشیدی از ۱۴درصد به بیش از ۲۳درصد افزایش یافته است.
تولید برق از انرژی خورشید در ایران
استفاده از انرژی خورشید در ایران سابقهای طولانی دارد؛ اما متاسفانه در سالهای اخیر از این پتانسیل بهخوبی استفاده نشده است. ایران به لحاظ جغرافیایی در موقعیتی قرار دارد که میزان تابش خورشید بین ۱۸۰۰ تا ۲۲۰۰کیلووات ساعت بر مترمربع در سال است که از میانگین جهانی بالاتر است. در حال حاضر، کل ظرفیت نصبشده خورشیدی در ایران بالغ بر ۴۹۰مگاوات بوده که از نیمدرصد ظرفیت منصوب نیروگاهی کل کشور نیز پایینتر است.
هر کیلووات ظرفیت نصبشده خورشیدی در شرایط اقلیمی مناسب در ایران میتواند سالانه حدود ۱۸۰۰کیلووات ساعت انرژی برق در محل مصرف تولید کند. با در نظر گرفتن کل تلفات انتقال و توزیع برق به میزان ۱۰درصد و راندمان متوسط نیروگاههای حرارتی با سوخت فسیلی به میزان ۳۸درصد، نتیجه میگیریم که نصب و راهاندازی یک نیروگاه خورشیدی با قدرت یککیلووات موجب صرفهجویی در گاز طبیعی به میزان ۵۴۰مترمکعب در سال میشود.
۱) مقررات فعلی خرید برق خورشیدی به این ترتیب است که نرخ پایه خرید تضمینی برق برای واحدهای تا ۲۰کیلووات و کمتر برابر ۱۴هزار و ۵۶۰ریال بر کیلووات ساعت، واحدهای ۲۰۰کیلووات و کمتر برابر با ۱۲هزار و ۷۴۰ریال بر کیلووات ساعت و واحدهای ۱۰مگاوات و کمتر برابر با ۸هزار و ۹۱۸ریال بر کیلووات ساعت است که منابع موردنیاز برای این خرید از محل عوارض برق دریافتی از مشترکان و براساس ماده ۵ قانون حمایت از صنعت برق تامین میشود. با توجه به قراردادهای موجود، امکان عقد قرارداد جدید از این طریق تقریبا وجود ندارد. بهاینترتیب در حال حاضر یکی از مشوقهای قانونی برای توسعه برق خورشیدی دارای کاربرد چندانی نیست.
۲) در صورت نصب مزارع بزرگ خورشیدی در کشور، باید توجه کرد که این تولیدکنندهها برای تامین بار پایه شبکه برق کشور مناسب نخواهند بود (زیرا طبیعتا با کاهش شدت نور خورشید مقدار تولید مزارع کم شده و با آغاز شب دیگر تولیدی رخ نخواهد داد)، اما برای گذر از ساعات پیک در روزهای گرم سال دارای قابلیت زیادی هستند و میتوانند راهکار مناسبی برای کمبود انرژی الکتریکی در این روزها باشند. در سبد تولید برق کشور، توسعه انرژی خورشیدی یکی از راهکارهاست؛ اما تنها راهکار نیست. همواره باید سبدی از نیروگاههای سوخت فسیلی و تجدیدپذیر را برای مدیریت بهتر شبکه به کار برد؛ یعنی علاوه بر سبدی از نیروگاههای انرژیهای تجدیدپذیر، سبدی از نیروگاههای سوخت فسیلی، اتمی و آبی را برای پایداری و کنترل شبکه در اختیار داشت که علت اصلی آن، وابستگی نیروگاههای تجدیدپذیر به منبع انرژی و گرانی ذخیرهسازهای انرژی است.
۳) مجوزهای لازم برای نصب و راهاندازی ۴هزار مگاوات نیروگاه خورشیدی از شورای اقتصاد اخذ و ۱۵۲ساختگاه توسط ساتبا تعیین شده است. توان نامی این نیروگاهها بین ۱۰ تا ۲۵۰کیلووات خواهد بود.
۴) شاید اگر بخواهیم بررسی بنیادیتری از دلایل عدمرشد انرژی برق خورشیدی در کشور داشته باشیم، باز هم به یک علت اساسی به نام قیمتهای تکلیفی برسیم. قیمتهای تکلیفی و عقبماندن قیمت انرژی از تورم سالانه هزینه بسیار سنگینی را بر دوش حوزه انرژی کشور گذاشته و سرمایهگذاری در این حوزه را با ریسکهای زیادی همراه کرده است که برای واحدهای خورشیدی نیز جز این نخواهد بود. فعال کردن هرچه بیشتر بورس انرژی و ایجاد مکانیزمهای بازار در این حوزه، آینده روشنتری را برای حوزه تولید برق از انرژی خورشید ایجاد خواهد کرد.