بررسی متغیرهای مالی صنعت لاستیک و پلاستیک نشان میدهد که از ابتدای سال ۱۴۰۳ این صنعت با رشد قابلتوجهی در شاخصهای عملکردی روبهرو شده است. تایرسازان که همواره از صنایع پیشران بازار سرمایه محسوب میشوند، در سال گذشته با چند نوبت مجوز افزایش نرخ محصولات توانستند سودآوری خود را بهطور چشمگیری افزایش دهند و سال ۱۴۰۳ را به یکی از دورههای طلایی خود تبدیل کنند. هرچند در نیمه نخست امسال شتاب رشد مالی این صنعت کاهش یافته، اما شاخصهای کلیدی همچنان در وضعیت مطلوبی قرار دارند.
در صنعت لاستیک و پلاستیک در سهماهه نخست سال جاری، میزان سودآوری تایرسازان در سطح میانگین تاریخی خود باقی مانده است. سال ۱۴۰۴ را میتوان ترکیبی از فرصتهای اقتصادی و چالشهای ساختاری برای این صنعت دانست. ظرفیت بالای تولید و بهبود نسبی تقاضای صادراتی، چشمانداز مثبتی برای رشد پایدار ترسیم کرده است، اما نوسان قیمت مواد اولیه، مشکلات تامین انرژی و محدودیتهای ارزی همچنان از عوامل اصلی نوسان در عملکرد مالی شرکتها بهشمار میرود.
ظرفیت تولید و تمرکز بازار
صنعت لاستیک و پلاستیک ایران با ارزش بازاری حدود ۴۲ هزار میلیارد تومان، جایگاه مهمی در تامین نیاز داخلی و صادراتی دارد. شرکتهایی مانند گروه صنعتی بارز، کویر تایر و یزد تایر بیشترین سهم بازار را در اختیار دارند. گروه صنعتی بارز با ظرفیت تولید سالانه بیش از ۱۲۵ هزار تن تایر، بزرگترین تولیدکننده کشور محسوب میشود و حدود ۳۸ درصد از بازار تایر سواری و ۵۰ درصد از تایرهای کشاورزی را تامین میکند. در بخش پلاستیک نیز شرکتهایی نظیر پارتا و پلاستیران از فعالان اصلی بازار سرمایه هستند.
رونق تولید در سال ۱۴۰۴
ارزیابی تولید شرکتهای فعال در این صنعت نشان میدهد که طی ۱۳ سال گذشته بهطور میانگین سالانه حدود ۲۰۴ هزار تن انواع لاستیک و پلاستیک تولید شده است. در سال ۱۴۰۳ میزان تولید تایرسازان بورسی با رشد ۸ درصدی نسبت به سال قبل به ۲۵۳ هزار تن رسید. هرچند در بهار ۱۴۰۴ تولید با افت ۳ درصدی مواجه شد، اما در تابستان با رشد ۹ درصدی به ۵۷ هزار تن رسید و بخش قابلتوجهی از کاهش فصل قبل را جبران کرد.
در مجموع ششماهه نخست امسال تولید به ۱۲۰ هزار تن رسیده که نسبت به مدت مشابه سال گذشته ۲ درصد افزایش یافته است. شرکت یزد تایر با رشد ۳۲ درصدی تولید، بیشترین افزایش را در میان همگروهان خود ثبت کرده است.
ظرفیتهای نهفته و چالشهای ساختاری
ایران به واسطه منابع نفت و گاز فراوان و ظرفیت بالای تولید پلیمرها و لاستیک، موقعیتی راهبردی در منطقه دارد. با این حال، محدودیتهای ساختاری، مشکلات تامین مواد اولیه و چالشهای زیستمحیطی مانع بهرهبرداری کامل از این پتانسیل شدهاند. نوسان قیمت مواد پتروشیمی و تحریمهای تجاری، هزینه تولید را بالا برده و فشار مالی شدیدی بر تولیدکنندگان وارد کرده است. این عوامل سبب شده حاشیه سود شرکتها در دورههایی کاهش یابد و برخی واحدها در مقاطع مختلف سال با محدودیتهای تولید مواجه شوند.
جهش درآمدی تایرسازان
بررسی روند درآمد صنعت لاستیک و پلاستیک در بورس تهران نشان میدهد که طی ۱۳ سال گذشته بهطور میانگین سالانه ۳۶ درصد رشد داشته است. سال ۱۴۰۳ نقطه عطفی برای این گروه بود و درآمد آن با جهش ۴۲ درصدی به ۴۴ هزار میلیارد تومان رسید. در بهار ۱۴۰۴، با وجود کاهش حجم تولید، درآمد شرکتها ۲۴ درصد افزایش یافت و به ۱۱ هزار و ۹۱۱ میلیارد تومان رسید. در تابستان نیز رشد ۴۴ درصدی درآمد فروش این صنعت، رقم ۱۳ هزار و ۶۵۳ میلیارد تومان را به ثبت رساند.
در مجموع ششماهه نخست امسال، درآمد صنعت با رشد ۳۴ درصدی نسبت به مدت مشابه سال قبل به ۲۵ هزار و ۵۶۴ میلیارد تومان رسیده است. شرکت یزد تایر با افزایش ۷۱ درصدی درآمد، رکورددار رشد فروش در میان تولیدکنندگان این گروه بوده است.
رشد سودآوری و چشمانداز آینده
بهطور تاریخی، حاشیه سود صنعت لاستیک و پلاستیک در بورس تهران حدود ۱۶ درصد بوده است. در سال ۱۴۰۳ شاخص لاستیک و پلاستیک با رشد ۴ درصدی به سطح ۲۰ درصد رسید. در بهار امسال حاشیه سود به ۱۶ درصد کاهش یافت اما انتظار میرود با رشد درآمد تابستانی، حاشیه سود فصلی مجددا بهبود یابد. شرکت پسهند در سال گذشته با ثبت حاشیه سود ۳۹ درصدی، برترین عملکرد را داشت و در سهماهه نخست ۱۴۰۴ نیز شرکت پدرخش با حاشیه سود ۲۴ درصدی در صدر قرار گرفته است.
فرصتهای نوظهور و توسعه بازار منطقهای
افزایش تقاضا برای محصولات لاستیکی و پلاستیکی در صنایع خودروسازی و بستهبندی، فرصت قابلتوجهی برای تولیدکنندگان داخلی فراهم کرده است. کشورهای همسایه مانند ترکیه، عراق و افغانستان بازارهای هدف مناسبی برای صادرات محصولات لاستیک و پلاستیک محسوب میشوند. از سوی دیگر، توسعه فناوریهای بازیافت و تولید مواد زیستتجزیهپذیر میتواند مسیر تازهای برای رشد این صنعت ایجاد کند. در صورت بهبود روابط تجاری و سرمایهگذاری در زیرساختهای تولید، صنعت لاستیک و پلاستیک ایران میتواند به یکی از محورهای پایدار رشد صادرات غیرنفتی کشور تبدیل شود.