روز چهارشنبه 10 دی ماه زادروز تولد دکتر مهدی رزاقی کاشانی، عضو هیات علمی گروه مهندسی پلیمر دانشگاه تربیت مدرس بود. ایشان که دانش آموخته مهندسی پلیمر با مدرک کارشناسی از دانشگاه صنعتی امیرکبیر، کارشناسی ارشد و دکترای دانشگاه ایالتی اوهایو در اکرون است، در ایران و امریکا در صنعت لاستیک فعالیت داشته و اکنون نیز عضو هیات علمی دانشگاه تربیت مدرس است. در گفتگوی واتساپی صنعت تایر با ایشان به بررسی ارتباط بین صنعت و دانشگاه، تایرهای سبز و همایش پیش رو در صنعت تایر پرداختیم و دکتر رزاقی به سوالاتی که در این گروه توسط فعالان صنعت مطرح شد پاسخ دادند.
متن کامل این گفتگو را در ادامه می خوانید:
مشکل ارتباط صنعت با دانشگاه در ایران ناشی از چه عواملی است؟
موضوع مهم، عدم اعتماد طرفین است که البته تقصیر هیچکدام از دو طرف نیست. متاسفانه زیرساخت های لازم برای این ارتباط از ابتدای شکل گیری هر یک بطور مناسب ایجاد نشده است و اینطور به نظر رسیده که این دو به هم نیازی ندارند و هر یک باید جداگانه کار خود را بکند. این در حالی است که در کشورهای پیشرفته صنعتی این ارتباط بر اساس نیاز متقابل طراحی شده است.
از طرف شرکت های تایرسازی و بویژه در بارز و در زمان جناب آقای مهندس عباسی، سعی و تلاش بسیاری صورت گرفت که ارتباط بارز با صنعت برقرار شود و از سوی بارز پروژه های مشترکی با دانشگاه تعریف گردید. آیا اینگونه فعالیت ها مثمر ثمر هستند؟
البته، ایشان با توجه به تجربه علمی و دانشگاهی خود به این ضرورت آگاه بودند و هنوز هم بارز نسبت به دیگر شرکت های تایر سازی فضای بازتری در خصوص پژوهش های کاربردی دارد که در اینجا باید از آقای مهندس بنی اسد در این خصوص تشکر فراوان کنم. این فعالیت ها مسلما بطور موضعی و محدود مثمر ثمر است، اما در سطح کلان با مشکلات عدیده ای روبرو است.
دولت و وزارت خانه های مربوط باید طرح های بیشتری برای این ارتباط داشته باشند. مثلا طرح جدیدمعافیت مالیاتی که از سوی معاونت فناوری ریاست جمهوری تصویب شده، اگر موقت و گذرا نباشد، می تواند این ارتباط را تا حدی شکل دهد. در این راستا قراردادی بین دانشگاه تربیت مدرس و گروه صنعتی بارز در خصوص پیش بینی رایانه ای و کنترل سایش تایر در حال شکل گیری است و مقاله ای نیز در این خصوص در همایش پیش رو ارائه خواهد شد.
لطفاً با توجه به حضور خودتان در کمیته علمی همایش لاستیک ( در دوره های مختلف) نقاط ضعف و قوت برگزاری دو سالانه این همایش را بررسی بفرمایید.
من به سهم خود از آقای مهندس بابائی و همکارانشان تشکر ویژه دارم. فکر می کنم امسال با توجه به مدیریت عالی ایشان، کمیته علمی امسال موفق شد بسیاری از ضعف های قبلی را برطرف کند و مسیر انتخاب مقالات و ارائه های شفاهی آنها با شفافیت و بر اساس صلاحیت های علمی و فنی نویسندگان انجام شد. فکر می کنم امسال همایش خوبی را در پیش داشته باشیم و علاوه بر گردهمایی و تبادل نظر صنعت گران محترم صنعت تایر، شاهد شکل گیری بیشتری در ارتباط صنعت با دانشگاه نیز باشیم. همایش های قبلی نیز موفق و مثمر ثمر بوده و تجارب قبلی بوده که بطور موثری در این دوره مورد استفاده قرار گرفت تا انشاالله نتایج خوبی در بر داشته باشد.
در گذشته بحث راه اندازی رشته های تخصصی صنعت تایر در دوره های تحصیلات تکمیلی در دانشگاه تربیت مدرس از سوی جنابعالی پیگیری می شد، آیا در این ارتباط گامی اساسی و اصولی اتخاذ شده است یا خیر ؟
بله گرایش لاستیک در رشته مهندسی پلیمر از سال 1399 در دانشگاه تربیت مدرس راه اندازی شد که کماکان در حال تربیت دانشجو و انجام پژوهش هایی در راستای علوم و مهندسی لاستیک و تایر است. دانشجویان از طریق کنکور سراسری وارد می شوند. البته ما می توانیم این دوره را بطور فشرده و کاربردی تر بطور خصوصی برای مدت 2 تا 3 ماه برای همکاران صنعت لاستیک و تایر نیز برگزار کنیم. در این خصوص دوره ای با شرکت کویر تایر در حال شکل گیری است که بطور مجازی برگزار شود که امیدوارم این دوره بزودی با کمک شرکت مهندسی و تحقیقات لاستیک برگزار گردد.
جناب آقای دکتر رزاقی ، لطفاً نظر خودتان را در مورد تولید تایر سبز در ایران برای ما بنویسید. آیا شما تأیید می کنید که تایرهای تولیدی شرکت های داخلی که بعضا اعلام می شود، تایر سبز هستند؟
در خصوص تایر سبز، بیش از 10 سال است که ما تحقیقات در این حوزه را شروع کردیم که بیشتر حول مقاومت غلتشی تایر و بخصوص آمیزه رویه تایر بود. ابتدا ترکیب سیلیکا-سیلان و پژوهش های مرتبط در پروژه های دانشجویان تعریف شد. سپس کاربرد پرکننده های هیبریدی مد نظر قرار گرفت و طی سال های اخیر کاربرد پرکننده های طبیعی مانند سلولز و مشتقات آن مورد بررسی است.
اتفاقا مقاله ای هم در این خصوص در همایش امسال ارائه خواهد شد. بحث پایداری یا Sustainability در صنعت تایر بسیار مطرح است. همانطور که اساتید محترم مستحضر هستند، علاوه بر بحث مصرف انرژی و پایداری در کاربرد تایر (که مرتبط با آلودگی محیط زیست توسط ذرات سائیده شده است)، استفاده از مواد سبز در تایر نیز در نوک پیکان تحقیقات جهانی قرار دارد. روغن های سبز که بسیار کار شده است و در ایران نیز مورد توجه بوده و آقای دکتر عباسیان تحقیقات زیادی داشته اند و پرکننده های سبز نیز (فعلا در کنار پرکننده های معمول مانند دوده و سیلیکا) مطرح شده است.
این پرکننده ها علاوه بر زیست تخریب پذیری تایر، ممکن است مقاومت غلتشی و سایش تایر را نیز کاهش دهند که به سبز بودن بیشتر آن کمک کنند. سلولز و نانوسلولز یکی از مواد در دسترس هستند که می توانند این نقش را بازی کنند که فعلا در دست تحقیق است.
قبلا نشاسته نیز در این حوزه مطرح شده و موفق بوده است. در مورد تایرهای با بار گذاری بیشتر برای تایر خودروهای برقی، استفاده از پرکننده های هیبریدی در رویه تایر بخصوص پرکننده های با نسبت منظر بالا مانند پرکننده های میله ای و صفحه ای مد نظر بوده است.
از یک لحاظ هر عاملی که مقاومت غلتشی را کاهش دهد می تواند به سبز بودن تایر کمک کند. البته به شرطی که مقاومت غلتشی را در محدوده مد نظر قرار دهد. برخی انحصارا استفاده از فناوری سیلیکا-سیلان در رویه و دیگر اجزای تایر را عامل سبز بودن تایر می دانند چون موثر ترین عامل است. اما جایگزینی مواد سبز بجای مواد مضر برای محیط زیست نیز به نوعی سبز محسوب می شود. اما فکر می کنم کاهش مقاومت غلتشی به محدود C یا پایین تر سبز محسوب می شود.
با توجه به سالیان کار در صنعت تایر ایران و بعد از آن در گودیر امریکا، چه پیشنهادی دارید که برای صنعت تایر و مراکز دانشگاهی شاهد یک وحدت برد – برد باشیم، نه وضع فعلی که تقریبا هیچ کدام گویی هم را قبول ندارند؟
نظر من تشکیل یک واحد تحقیق و توسعه در واحدهای صنعتی و شروع همکاری با دانشگاه از آن طریق است. البته شرکت مهندسی و تحقیقات لاستیک نیز قرار بوده است که این ارتباط را برقرار کند، بخصوص در طرح توجیهی راه اندازی گرایش لاستیک به این نکته توجه ویژه شده بود که شرکت مهندسی این ارتباط را برقرار کرده و پروژه های کاربردی صنعت را برای دانشجویان دانشگاه تعریف کند اما تاکنون موفق نبوده است.
البته با حضور مهندس بابائی و دکتر حسنخانی در معاونت پژوهش شرکت مهندسی، امیدوارم این موضوع محقق شود. بطور کلی باید نیاز به پژوهش در صنعت ایجاد شود و دانشگاه و وزارت علوم، تحقیقات و فناوری نیز فقط بجای انتشار دستاوردها بصورت مقاله، به فکر حل معضلات صنعت باشند. البته تاکنون که این نزدیکی ایجاد نشده است، اما امیدوارم با محدودیت های فعلی کشور این نیاز در هر دو سو بیشتر احساس شود.