دکتر سعید تقوایی، محقق و پژوهشگر صنعت تایر و عضو هیات مدیره مجتمع صنایع لاستیک یزد در اولین روز از نهمین همایش بین المللی لاستیک و صنایع وابسته در محل ایران مال به بررسی موضوع تولید تایر در کلاس جهانی پرداخت و با ارایه آمارهای داخلی و جهانی و روندهای حاکم بر صنعت تایر در دنیا، چالش های حضور ایران در بازارهای جهانی را مورد ارزیابی قرار داد و پیشنهادات مهمی در این رابطه مطرح کرد.
او با اشاره به این که صنعت تایر ایران با 65 سال سابقه و حضور 12 کارخانه تولیدی سالانه 320 هزار تن تایر تولید می کند و به این ترتیب سرانه 22.9 تایر برای هر ایرانی در داخل کشور تولید می شود، گفت: این در حالی است که نیاز کشور با در نظر گرفتن ضریب مصرف یک، چیزی در حدود 6 میلیون حلقه تایر OE و 23 میلیون حلقه RT است؛ هرچند ضعف اقتصادی و معیشتی و رانندگان تاکسی های اینترنتی و عواملی دیگر روی ضریب مصرف اثرگذار هستند.
وی در ادامه با بیان این که سهم وزنی ما از تولید جهانی رقمی در حدود 0.8 درصد و از نظر تعدادی 1.54 درصد می باشد گفت: در مجموع 0.32 از فروش دنیا را معادل 47 همت (694 میلیون دلار) در سال 1403 در اختیار داشته ایم و در 10 سال گذشته نیز از نظر تعداد و وزنی به ترتیب 3.2 درصد و 2.5 درصد رشد را تجربه کرده ایم.
دکتر تقوایی با بیان این که در 1403 قیمت تمام شده صنعت رقمی در حدود 40 همت بوده و در حدود 7 همت نیز سود کسب شده افزود: البته توزیع سود متقارن نبوده بطوریکه برخی شرکت ها از تولید عقب مانده اند و برخی دیگر این کمبود تولید را جبران کرده اند.
به گفته این تحلیلگر صنعت تایر، میانگین قیمت تایر در سال قبل 2.9 دلار بوده درحالیکه این رقم در دنیا 5.5 دلار در هر کیلو است و این در حالی است که 75 تا 80 درصد از هزینه تولید در ایران به مواد اولیه اختصاص می یابد، درحالیکه در دنیا این رقم 25 تا 30 درصد بیشتر نیست.
وی ادامه داد: 4.7 همت از هزینه های تولید به حقوق و 6 همت شامل هزینه های مالی است. این در حالی است که 5.9 میلیون دلار معادل 400 میلیارد تومان از هزینه های تولدی به انرژی اختصاص یافته که پیش بینی می شود این رقم در سال 1404 به صورت نمایی افزایش یافته باشد.
نکته دیگری که عضو هیات مدیره یزدتایر به آن اشاره کرد تغییرات سهم شرکت های تایرساز از تولید انواع تایرهای سواری است. به گفته وی تا قبل از سال 98 سهم رینگ های 13 تا 15 از کل تولیدات سواری رقمی معادل 87.2 درصد بوده که در این سال سایزهای 16 تا 20 افزایش یافته، اما از 1402 به بعد به دلیل مداخلات حاکمیتی مجددا سهم سایزهای 13 تا 15 افزایش یافته است.
وی ادامه داد: در 8 ماه اول امسال نیز 207 هزار تن تایر رادیال و بایاس تولید شده که 144 هزار تن از این رقم به سایزهای 13 تا 20 رادیال اختصاص دارد که در سایزهای 13 تا 15 بارز کردستان و 16 تا 20 کویرتایر بالاترین سهم را در اختیار دارند. از سوی دیگر نسبت تایرهای رادیال به بایاس همچنان 70 به 30 ثابت باقی مانده و در حوزه تایرهای TBR تغییر خاصی را تجربه نکرده و متوقف مانده ایم.
دکتر تقوایی در ارتباط با صادرات نیز با بیان این که در حوزه تایرهای سواری تلاش هایی صورت گرفته، گفت: با این حال صادرات اصلی ما به تایرهای دوچرخه اختصاص دارد، بطوریکه در هشت ماه امسال در مجموع 9 هزار تن به ارزش 22 میلیون دلار صادرات داشته ایم که کمتر از 3 درصد از کل تولید کشور است و نکته دیگر آن که نسبت به سال 97 هرچه می گذرد، شرکت ها برای حفظ رقابت، ناچارند تایرهای صادراتی را ارزان تر صادر کنند.
وی با اشاره به موضوع واردات با اشاره به این که عمده واردات کشور به تایهرای باری و اتوبوسی اختصاص دارد، افزود: با این حال سال قبل، سایزهای 13، 14 و 15 بیشترین سهم را در واردات تایرهای سواری داشتند، درحالی که این نوع تایرها مزیت رقابتی کشور ما محسوب می شوند.
به گفته وی از سوی دیگر قیمت تایرهای وارداتی نیز در حال افزایش است و افزایس نرخ ارز و افزایش ریالی قیمت های مصوب سواری رینگ های 13 تا 15 نشان می دهد افزایش نرخ ارز بالاتر بوده، درحالیکه مصوب ریالی ثابت مانده است.
دکتر تقوایی با بیان این که تا پایان سال 1404 پیش بینی می شود 320 هزار تن به ارزش فروش 63 همت و بهای تمام شده 57 همت در کارنامه صنعت به ثبت برسد افزود: نکته مهم آن است که قیمت نهاده های انرژی امسال به 700 میلیارد تومان می رسد و این در حالی است که هزینه تامین آب که در سال جاری 270 میلیارد تومان بوده، سال 1405 به 900 میلیارد تومان خواهد رسید و به یک معضل بزرگ برای صنعت تبدیل می شود.
وی ادامه داد: در عین حال سهم تایرهای بایاس کاهش یافته و شرکت ها به سمت هوشمندسازی و حاکمیت داده ورود کرده اند و در عین حال داخلی سازی ماشین آلات را در دستور کار قرار داده اند.
عضو هیات مدیره یزدتایر در بخش دوم صحبت های خود به صنعت تایر جهان پرداخت و گفت: در گفتگو با یکی از مدیران ارشد میشلن، این موضوع مطرح شد که تولید تایرهای پنوماتیک همچنان ادامه خواهد یافت، زیرا ارزان بودن هوا و در عین حال قابلیت استفاده در اقتصاد چرخشی دو مزیت عمده برای این نوع تایرها است و در عین حال تولید در این عرصه با تقویت استانداردها به محرک توسعه تبدیل می شود.
به گفته او مهمترین متغیرهای تولید در کلاس جهانی عبارتند از همزمانی کیفیت، بهره وری، پایداری، نوآوری در زنجیره ارزش و … که همگی با استانداردهای مربوطه تعریف می شوند و برای این منظور الزاماتی مورد نیاز است که استفاده از مواد اولیه زیست پایه، دیجیتال سازی و حاکمیت داده، تدوین سیستم های مدیریتی و مالکیت معنوی از جمله این الزامات هستند.
وی ادامه داد: استفاده از مواد اولیه پایدار و زیست پایه می تواند هزینه های مصرف انرژی را کاهش و آلایندگی را کم کند و اقتصاد چرخشی را به عنوان یک رکن مهم در ذهن تولدیکنندگان قرار دهد. از سوی دیگر دیجیتال سازی و حاکمیت داده و پایش تولید در این مسیر از اهمیت زیادی برخوردار است. در عین حال سیستم های مدیریتی مورد نیاز باید تدوین و مستقر شود و از انرژی های تجدیدپذیر استفاده شود و موضوعاتی از جمله ترد رایت، مالکیت معنوی، ترد پترن، ایمارک و … در دستور کار قرار بگیرند.
دکتر تقوایی با بیان این که در زنجیره ارزش از تامین تا توزیع باید سهم هر بخش در اقتصاد پایدار بررسی شود، به ایده تایر سبز که اواخر قرن بیستم توسط میشلن برای جلوگیری از تخریب محیط زیست مطرح شده، اشاره کرد و افزود: استانداردهای مربوطه نیز مرحله به مرحله تعریف شده اند و تولیدکنندگان نیز این استانداردها را اجباری کرده و آن را به ابزاری برای رقابت در مجموعه های تولیدی خود تبدیل کرده اند و به این ترتیب و به تدریج اجرای این استانداردها، خود به خود توسط تولیدکنندگان در دنیا عملیاتی می شود.
به گفته وی لذا تغییرات در مواد اولیه، کاهش مقاومت غلتشی و … این مسیر را تسریع می کنند و این در حالی است که ما در ایران فاصله زیادی با این رویه ها داریم. لذا باید موضوعاتی از جمله قانون ریچ، ثبت، ارزیابی و تغییر مواد اولیه باید بررسی شود و مشخص شود کدام مواد منطبق بر ریچ هستند.
دکتر تقوایی با بیان این که برای این امر باید به سمت لاستیک پایدار برویم و از دوده بازیافتی یا از رزین های طبیعی و … استفاده کنیم، گفت: اتصال صنعت تایر به صنعت جهانی از طریق روش های کنونی ممکن نیست و باید با روش های بروز دنیا صورت بگیرد.
وی با بیان این که کل نرخ بازیافت در کشور ما 6 درصد بیشتر نیست، افزود: این رقم در دنیا 87 درصد است که نشان می دهد در این زمینه ها جای کار بسیاری داریم. در کشورهای بزرگ دنیا، کارخانه هایی که در مفهوم اقتصاد چرخشی فعالیت می کنند مسئول جمع آوری تایرها هستند و تایر یک سرویس محسوب می شود که در آن پایش دیجیتال فشار، دما، سایش و رفتار حسی تایر تحلیل می شود و برای این منظور باید داده های مورد نیاز جمع آوری و به کار گرفته شوند، اما در ایران در حوزه تایر آن چه شاهد آن هستیم هوشمندسازی نیست، اما شرکت ها وارد موضوع حاکمیت داده شده اند که البته جای قدردانی دارد.
به گفته این تحلیلگر ارشد صنعت تایر، کاهش سایش، تولید با مواد بازیافتی متناسب با تایرهای الکتریکال و … همگی برای توسعه این صنعت در آینده مهم هستند. مقاومت غلتشی پایین تر و کاهش CO2، سایش کمتر متناسب با مقررات جهانی و استفاده از حداقل 40 درصد مواد بازیافتی یا زیستی همگی برای رسیدن به کلاس جهانی مهم هستند.
دکتر تقوایی در بخش سوم صحبت های خود به موضوع تایرهای پایان عمر (ETL) اشاره کرد و گفت: باید از پسماندها به منابع ارزشمند برسیم، همانطور که در حال حاضر 60 درصد از فعالیت انجمن های تایر دنیا بر این موضوع متمرکز شده و از سال 2018 شرکت های جهانی پروژه های مختلفی در این زمینه تعریف کرده و شعارهای رویایی مثل توسعه پلیمرهای زیستی، کربن بلک بازیافتی، سیلیکا از پوسته برنج، دیجیتال سازی و همکاری با شرکای صنعتی و دانشگاهی به دنبال تولید تایر با 100 درصد پایداری می رود که میشلن در این زمینه پیشرو است.
به گفته او گودیر با 2.5 میلیارد دلار سرمایه گذاری در همین مسیر برای تولدی تایرهای هوشمند الکتریکال و سایر محصولات حرکت می کند. پیرلی 1.8 میلیارد دلار سرمایه گذاری را در دستور کار قرار داده تا سال 2030 هم مصرف سوخت های فسیلی را متوقف کند و هم 14 درصد از سهم بازار اروپا را کسب کند و سایر شرکت ها نیز هر کدام سرمایه گذاری هایی را در این زمینه در دستور کار قرار داده اند.
دکتر تقوایی با اشاره به کنسرسیومی متشکل از ده شرکت بزرگ دنیا که 60 درصد از تولید تایر دنیا را در اختیار دارند، گفت: این کنسرسیوم با تمرکز بر پایداری، مسئولیت اجتماعی، زیست محیطی و … با هم همکاری می کنند و در فاصله سال های 2018 تاکنون دستاوردهای زیادی نیز از جمله در حوزه کیفیت، افزایش بهره وری، کاهش ضایعات، کاهش قیمت تمام شده، تمرکز بر کاهش مصرف انرژی و انتشار CO2 و افزایش سرعت نوآوری و چابکی در نواوری کسب کرده اند.
به گفته عضو هیات مدیره یزدتایر انتشار گازهای گلخانه ای، مصرف انرژی، مصرف آب، پسماندهای تولید و نرخ پسماند، مصرف مواد اولیه پایدار، مصرف منابع تجدیدناپذیر، ردپای کربن در زنجیره تامین و … همگی جزء مولفه های حصول تولید در کلاس جهانی هستند و حتی چین هم در این زمینه اقدامات مهمی انجام داده است.
دکتر تقوایی در پایان با بیان این که صنعت تایر با مشکلاتی مانند توسعه محدود، افزایش فاصله از رقبا و از دست رفتن فرصت های منطقه ای به مشکلاتی مانند تحریم ها، دخالت های دولتی و انزوای صنعت اشاره کرد و گفت: نقاط قوت و ضعف اغلب درون سازمانی و تهدیدها و فرصت ها برون سازمانی هستند و لذا استراتژی های صنعت تایر می تواند بر مبنای نقاط قوت و فرصت ها از جمله تولید تایرهای TBR برای بازار داخل و ورود به حوزه های دیجیتال سازی تعریف شود.
به گفته وی برای تولید در کلاس جهانی نیز باید نقشه راه صنعت تایر شامل مراحلی باشد که عبارتند از: استانداردسازی مواد اولیه، ارتقای فرایند تولید، توسعه محصول پایدار، مدیریت انرژی و محیط زیست، تحقیق و توسعه، همسویی با استانداردهای جهانی و فرهنگ سازمانی و آموزش.